خوش آمدید

جستجو

تبلیغات





تسهیلگر اجتماعی

    1- تعریف تسهیلگری اصطلاح تسهیلگری واژه‌ای است که در حوزة کسب و کار، آموزش، توسعه و مددکاری اجتماعی در نیمة دوم قرن بیستم رایج شده است. در واقع، رشد تسهیلگری بیشتر مدیون این نگاه است که می‌توان از طریق به‌کارگیری مجموعه‌ای از روش‌ها و مهارت‌های گروهی به انسان‌ها کمک کرد که بهتر با هم ارتباط بگیرند و درک بهتری از جهان داشته باشند. مانند بسیاری از پدیده‌های دیگر، هیچ تعریف مورد توافقی دربارة تسهیلگری وجود ندارد. طبق نظر زیمرمن و ایوانس (1993)، «تسهیلگری» یکی از آن واژه‌های بسیار موردِ سوءتفاهم و سوءاستفاده قرارگرفته شده، به‌ویژه در مدیریت است. بعضاً به این خاطر که برخی از آموزشگران و مدیران فکر می‌کنند یا می‌گویند که در حال تسهیلگری هستند درست در زمانی که چنین نمی‌کنند (به‌ویژه وقتی که در حال ارائه مطلبی هستند یا درحال هدایت گروه به سمت خاصّی هستند). در واقع، تسهیلگری یعنی تشویق گفت‌و‌شنود آزاد و باز در میان افرادی که دیدگاه‌های متفاوت دارند تا به این طریق فرضیه‌های متفاوت و گزینه‌های مختلف مرور شوند. این شیوه بحث ‌و‌گفت و شنود با روش‌های رقابت‌جویانه‌ای که در آن یک طرف برنده می‌شود و دیگری بازنده تفاوت دارد. اگر قرار باشد که تعریفی عام از تسهیلگری ارائه دهیم، می‌توان آن‌را مجموعه روش‌ها و مهارت‌هایی دانست که به آسان‌تر کردن امور کمک کنند و تسهیلگر کسی است که کارها را ساده‌تر می‌کند. با این تعریف، تسهیلگران همه جا هستند. اما تعریفی که در اینجا مطرح می‌باشد، اینست که تسهیلگر به موفقیت یک گروه کمک می‌کند. در واقع تسهیلگر همواره در گروه‌ها فعّالیت می‌کند و در واقع تفاوت این تعریف با تعریفِ فوق تأکید خاص بر «گروه» است. تسهیلگر آسان‌تر کردن کارها و کمک به موفقیت گروه از طریق افزایش تعامل گروهی، مشارکت بیشتر و طراحی یک مسیر مؤثر را بر عهده دارد. وقتی از بیرون به تسهیلگر و گروهش نگاه می‌شود، در پایان جلسه می‌توان گفت که جلسه موفقیت‌آمیزی برگزار شده است و تسهیلگر فعّالیت مؤثری انجام داده و خود در تمام طول مسیر، بی‌نظر باقی مانده است. در طی این جلسه ممکن است گروه مشغولِ تبادل تجربه باشد یا در مورد موضوعی خاص به بارش افکار مشغول بوده یا به حلّ‌مسئله پرداخته است. تسهیلگر طی این جلسه گروه را رهبری نمی‌کند و به دنبال سرگرم کردن آنها نیست یا تلاش نمی‌کند که گروه به سمتِ خاصّی هدایت شود. اما به گروه کمک می‌کند که با انتخاب بهترین راه در کمترین زمان، بیشترین مشارکت ممکن را به وجود آورد. با این نگاه تسهیلگری یک خدمت است و مهم‌ترین وظیفة یک تسهیلگر اینست که مراقب فرآیند باشد تا گروه، کارِ‌ خود را به پایان برساند. در واقع موضوع یا مسئله، بخشی از محتوا است که اعضای گروه روی آن کار می‌کنند. 2- تشریح زمینه های مهم کار تسهیلگری 3- نقش تسهیلگر در توسعه یکپارچه جوامع محلی 4- ویژگی ها و وظایف تسهیلگر تسهیلگری بیشتر از آنکه یک وظیفه باشد، یک خدمت است. اما تسهیلگر دارای ویژگی‌ها و اصول خاصی است که آنها را باید در جریان کار با مردم رعایت کند. این ویژگی‌ها به تسهیلگر کمک می‌کند که بتواند در سطح محله به بهترين وجه ممكن با مردم ارتباط بگيرد و فضاي شادابي از فعاليت توانمندسازي را به وجود آورد. برخي از اين ويژگي ها به نگاه يك تسهيلگر باز مي گردد كه چگونه به انسان ها و افراد كم توان مي نگرد، و با مثبت انديشي به منابع و فرصت هاي موجود در محله مي نگرد. وجود اين نگاه باعث مي شود كه تسهيلگر بهتر بتواند اعتماد افراد را به خود جلب كند. تسهيلگر همچنين لازم است كه مطالعه داشته و اطلاعات مناسبي را در خصوص برخي از موضوعات نظير پويايي گروه داشته باشد. علاوه بر اين تسهيلگر بايد مهارت هايي نظير مهارت برقراري ارتباط مؤثر يا اجراي كارگا ههاي متفاوت نظير برنامه ريزي و ارزشيابي را داشته باشد. در زير فهرستي از ويژگي هاي يك تسهيلگر از نظر نگرش، مهارت و دانش آورده شده است. نگرش - احترام به کرامت ذاتی انسان ها به طور کلی - استعدادهای مختلف تک تک اعضای محله را باور کند. - از بالا به پایین نگاه نکند. - درک تفاوت های میان انسان ها - مثبت اندیشی - احترام به تصمیمات گروه - رعایت بی طرفی - اعتماد به نفس بالا مهارت - مهارت برقراري ارتباط با افراد مختلف - قدرت بیان افزوده - مهارت تولید انرژی در گروه در زمان های مناسب - مهارت اعتمادبخشی به گروه و کسب اعتماد از گروه - توانایی یافتن فرآیندهایی که پاسخگویی به نیازهای اهالی را تسریع کند - آشنايي با مهارت های گزارش دهی - مهارت توانمندسازی و توان افزايي گروه - مهارت اجراي يك كارگاه نيازسنجي، برنامه ريزي و ارزشيابي مشاركتي. دانش - آشنایی ضمنی با فرهنگ و آداب محله - داشتن اطلاعاتی در خصوص وضعیت اقتصادی مردم محله - شناخت پویایی گروه - آشنایی کافی با تکنیک های تسهیلگری - آشنایی کافی با روش های آموزش، نیازسنجی، برنامه ریزی، ارزشیابی برخی ویژگی های اخلاقی یک تسهیلگر از جمله ويژگي هاي اخلاقي تسهيلگر مي توان به با نشاط بودن او اشاره كرد. تسهيلگر بايد پرتحرک و فعال باشد و بتواند با خود انرژي را به جمع اهالی محله ببرد. او بايد شنونده فعالي باشد و به خوبي و با دقت به درد و دل ها و صحبت هاي مردم گوش فرا دهد. نكات مهم را همواره يادداشت كند. تسهيلگر بايد فردي منعطف و انتقادپذير باشد و بتواند با بازخوردهايي كه در جريان فعاليت هاي خود از مردم مي گيرد، رفتارهاي خود را اصلاح كند. همچنين تسهيلگر بايد خوش اخلاق و صبور باشد. اين خوش اخلاقي و صبر باعث مي شود كه مردم بيشتر جذب او شوند. در كنار تمام اين ويژگي هاي اخلاقي، فراموش نكنيم كه مثبت انديشي يك خصلت مهم براي هر تسهيلگر زبده است (در بخش نگرش، به اين ويژگي اشاره شده است). 5- فرآیند و روشها و اصول تسهیلگری فرایند تسهیلگری را می توان در قالب نمودار زیر ترسیم نمود: 6- ابزار و تکنیک های تسهیلگری تکنیک‌های تسهیلگری همچون جعبه ابزار تسهیلگر است که در زمان و مکان مقتضی از آنها برای اهداف مختلف استفاده می کند. تکنیک های زیر تعداد کمی از تکنیک هایی است که یک تسهیلگر می تواند از آنها استفاده کند. برخی از این تکنیک ها در فرایند حل مسئله مورد استفاده قرار می گیرند، برخی برای بارش افکار و اولویت بندی مناسب هستند، تعدادی از آنها برای نقشه کشی مورد استفاده هستند، برخی هم برای شبیه سازی و ایفای نقش طراحی شده اند. با وجود اینکه تکنیک های زیادی در متون مختلف و در فضای اینترنت قابل بازیابی هستند، اما هر تسهیلگر خلاقی می تواند تکنیک هایی را برای تسهیل کار با جوامع محلی طراحی کند. نام تکنیک ترسیم خط زمان مصارف برای ترسیم یک موضوع / اتفاق / پدیده در طی یک دوره زمانی (ده ساله یا دویست ساله) شیوه کار در این تکنیک، رخدادها یا اتفاقات یک موضوع / اتفاق / پدیده در طی یک دوره زمانی (ده ساله یا دویست ساله) ترسیم می شوند. این اتفاقات ممکن است مثبت یا منفی باشند که در بالا یا پایین خط زمان ترسیم می شوند. برای ترسیم اتفاقات از بارش افکار یا کارت نویسی استفاده می کنیم. گاهی در خط زمان، مشخص می کنیم که کدام اتفاق ریشه ای تر بوده یا اولویت جمع حساب می شود. این اتفاقات کمک می کند که روند رخداد یک پدیده را بهتر درک کنیم. پدیده تشکل های غیردولتی را می توان در یک خط زمان تصویر نمود. نام تکنیک تداعی معانی مصارف برای ایجاد تعریف در باره یک مفهوم شیوه کار روش تداعی معانی به این دلیل استفاده می شود که تعریف روشنی از کلمات برای افراد حاصل شود. در این روش تسهیلگر از شرکت کنندگان می خواهد که اولین کلمه ای که مورد نظر به ذهنشان می رسد بیان کنند. در اینجا تسهیلگر تلاش می کند، به وسیله محرک هایی که ایجاد می کند، گروه به سمت تعریف بهتر و سریع تر گام بردارد. تسهیلگر ابعاد موضوع را بیرون می آورد. نام تکنیک پنج بار چرا مصارف شیوه کار برای پیدا کردن علت و ریشه مسایل و مشکلات به کار می رود. برای این کار باید در پنج نوبت پرسید که چرا؟ پاسخ های نوبت اول، در نوبت دوم سئوال می گردد و به همین ترتیب تا به انتها. گاهی اوقات بیش از پنج بار باید سئوال نمود. نام تکنیک رسم درخت مشکلات مصارف شیوه کار در این تکنیک، مشکل در تنه درخت نوشته می شود. ریشه ها باید علت موضوع را نشان دهند و شاخه ها باید پیامدها (outcomes) آن مشکل را نشان دهند. گاه این تکنیک به صورت گروهی در جمع صورت می گیرد و گاه در گروه کوچک تر – و سپس جمع بندی می شود. از این روش در برنامه ریزی چهارچوب منطقی Log Frame برای ارزیابی وضع موجود استفاده می شود. این روش کمک می کند که بین ریشه ها (علل ریشه ای) و پیامدها تفکیک قائل شویم. نام تکنیک ارزیابی T مصارف شیوه کار روش ارزیابی T در برخورد با پدیده های مختلف و به منظور به دست آوردن مزایا و معایب این پدیده به کار می رود. در این روش گروه های کوچک مسایل را بررسی می کنند و روی کاغذ فلیپ چارت یک T بزرگ رسم کرده و مزایا و معایب را جداگانه لیست می کنند. این روش برای درک بهتر تفاوت چند روش استفاده می شود. مانند کارگاه آموزش تسهیل گری که برای ارزیابی تکنیک های تسهیل گری از روش خط کش T استفاده می شود. روشی نیست که جامع و کامل باشد و هر روش مزایا و معایب خود را دارد. نام تکنیک استخوان ماهی مصارف برای درک بهتر ابعاد یک مشکل شیوه کار • در این روش علل ریشه ای مسایل را استخراج می کنیم و مانند تیغ استخوانی ماهی به جلو می رویم. • ابتدا یک ماهی می کشیم و در سر یا دل آن موضوع یا اصل مشکل را می نویسیم. • در جای 4 باله یا 4 تیغ اصلی ماهی 4 علت (اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی) موضوع را می نویسیم. • در هر تیغه علت ریشه را به صورت استخوان ماهی ترسیم می کنیم. نام تکنیک شبیه سازی مصارف شیوه کار برای اجرای این روش اتفاقی که افتاده را شبیه سازی می کنیم. این روش به شرکت کنندگان در درک بهتر ابعاد مسئله و همین طور نقد مسئله کمک می کند و باعث خواهد شد که شرکت کنندگان بتوانند بررسی دقیق تری روی موضوع انجام دهند. مثال: شبیه سازی دادگاه سعید حنائی در کارگاه آموزشی حقوق بشر نام تکنیک نقشه فکر گروه مصارف شیوه کار روش نقشه فکر گروه مربوط به کل شرکت کنندگان در یک کارگاه است. این روش برای کارگاه های برنامه ریزی یا حل مسئله استفاده می شود. در این روش با استفاده از کارت نویسی، کلمات، تصاویرف رنگی فلشها به وسیله تسهیلگر و یا خود اعضا مطالب اضافه خواهد شد و قابلیت مانور زیادی در فضای موجود را دارد. این یک روش خیلی قدرتمند برای ساختن فضای ذهنی افراد است. ممکن است هر فرد خود یک نقشه داشته باشد ولی در اینجا باید تمام گفته های خود را در نقشه جمع ظاهر کند. نام تکنیک نقشه کشی مصارف شیوه کار از روش نقشه کشی در بسیاری جاها استفاده می شود. پیدا کردن ریشه های یک مشکل کشیدن نقشه واقعی یک منطقه دیدن آسیب ها، مشکلات و امکانات یک منطقه نقشه گاهی روی دیوار، کف زمین و یا افراد با هم روی کاغذ کشیده می شوند. این روش ذهن افراد را نسبت به ابعاد موضوع باز می کند و نگاه روشن تری به آنها می دهد و باعث خواهد شد که کلیت موضوع را با هم درک کنند. این روش بار آموزشی قوی دارد و در عین حال در کارگاه های حل مشکلات از آن استفاده می شود. تصویر ذهن شرکت کنندگان یک کارگاه نسبت به یک موضوع را ترسیم می کند. نام تکنیک موضوع بندی مصارف شیوه کار روش موضوع بندی دسته بندی یا گروه بندی زمانی استفاده می شود که تعداد پیشنهادات داده شده زیاد است. این روش قبل از اولویت بندی و بعد از بارش افکار انجام خواهد شد. در این جا بهتر است از نیروی جمع استفاده شود مثلاً از نمایندگان گروهی بخواهیم که در این کار مشارکت نمایند. گاهی افراد در گروه ها موضوعات را دسته بندی می کنند چون از روش های مختلفی برای این کار در گروه ها استفاده شده یک روش واحد را انتخاب می کنیم. نام تکنیک پارکینگ مصارف شیوه کار در ابتدای کارگاه معمولاً برگه ای به نام پارکینگ بر روی دیوار ثبت می گردد و موضوعات و مطالبی که به صورت مستقیماً به کارگاه مربوط نمی باشد، در این قسمت قرار می گیرد. زیرا د رهر صورت ذهن افراد پیشنهاد دهنده آنها را به خود مشغول می کند. در این صورت اگر امکان بررسی و توجه به آن موضوعات در چارچوب کارگاه وجود داشت، بررسی می گردد در غی این صورت مورد بررسی قرار نمی گیرد. نام تکنیک کوان (عبارات متناقض) مصارف روش کوآن برای زمانی کاربرد دارد که بخواهیم افراد را از نظر ذهنی درگیر کنیم و بخواهیم که از تمام توان فکری خود استفاده کنند. شیوه کار از آنها می خواهیم فکر و ذهن خود را آزاد نمایند و به هیچ چیز فکر نکنند. سپس جمله ای که در آن تناقص وجود دارد، بیان می کنیم. از آنها خواهش می کنیم به مدت 5-4 دقیقه به آن جمله فکر کنند. در نهایت نظرات و ایده های خود را نسبت به آن جمله بیان کنند. مزیت: این روش کمک می کند تا افراد ذهن ناخودآگاه شان را که تا این لحظه فعال نبوده, درگیر کنند. مثال: 1. صدای دست زدن با یک دست چه جوریه؟ 2. آخرین زمانی که کاری را برای اولین بار انجام دادید، چه زمانی بود؟ نام تکنیک اولویت دهی مصارف شیوه کار اولویت دهی در جایی استفاده می شود که تعداد زیاد گزینه وجود دارد. برای اولویت دهی روش های مختلفی وجود دارد یکی از این روش ها وزن دادن (عدد دادن) است. از اشکالاتی که به روش اولویت دهی وارد است این است که منتقدان بیان می کنند. که جمع حاضر چقدر قدرت نمایندگی دارند تا بتوانند موضوعات را اولویت بندی کنند. موافقین این روش در مقابل می گویند: جمع به خاطر جمع بودنش این توان را دارد. وزن دهی (عدد دادن) اولویت دهی را دقیق تر می کند. یکی از روش های اولویت دهی روش استفاده از استیکر یا برچسب است. نام تکنیک گروه های دونفره کنار هم Buzz Group مصارف شیوه کار این روش بخصوص وقتی تعداد افراد در کارگاه 40-30 نفر است و امکان اینکه افراد بلند شوند و به گروه تقسیم شوند نیست اجرا می شود. در روش گروه های دونفره کنار هم در زمانی که نیاز به بارش افکار است 2 نفره کنار هم با یک مشورت کوچک نظر خود را اعلام می نمایند. این روش به ایجاد تعامل کمک می کند. گاهی تسهیلگر پرسشی را می پرسد. کسی پاسخ آن را نمی داند. سکوت اتاق را فراگرفته است. در این حال تسهیلگر می گوید: خوب، حالا پاسخ این پرسش را با نفر سمت راست خود بحث کنید و برای این کار فقط پنج دقیقه وقت دارید. ناگهان از یک سکوت کر کننده وارد اوج مشارکت می شویم. نام تکنیک تقسیم به گروه های فرعی مصارف شیوه کار گروه بندی با تقسیم به گروه تکنیکی است که به ما این اجازه را می دهد که از زمان مان بیشتر استفاده کنیم و گاهی هم زمان چند کار را با هم انجام دهیم. تقسیم به گروه به منظور تعامل بیشتر افراد با یکدیگر انجام می شود. گروه ها می توانند از افراد ناهمگن / همگن از نظر سن، جنس و موضوع فعالیت ... باشند. گروه هر کدام برای خود می توانند یک اسم انتخاب نمایند. هر گروه گزارشگر خود را معرفی می کند و روش ابتکاری برای ارائه گزارش دارد. باید در گروه دقت شود تا همه افراد مشارکت داشته باشند. افراد در گروه براساس تعداد تقسیم می شوند. نام تکنیک کمک از گروه های بزرگ مصارف شیوه کار کاربرد: گاهی در مسیر برگزاری کارگاه، شرکت کنندگان ممکن است به این نتیجه برسند که بایستی از کمک های گروه بزرگ تری بهره مند شوند. مثال: در تعیین چشم انداز یک انجمن، ممکن است اعضای هیئت مدیره به این نتیجه برسند که بایستی از نظرات تمام اعضاء مثلاً 1000-100 نفر استفاده کنند. امکان دارد به دلیل تعداد بالای اعضاء، جلسه کوتاه مدت باشد ولی عناصر کلیدی از طریق بارش فکری جمعی، استخراج گردند. البته بارش افکار در یک جمع بزرگ تر، بسیار مفید می تواند باشد، زیرا ابعاد یک موضوع را مشخص می نماید. نام تکنیک بارش افکار مصارف شیوه کار بارش افکار معمولاً در جمع کل افراد انجام می شود. گاهی بارش افکار در گروه های کوچک تر صورت می گیرد. گاهی از کارت برای بارش افکار استفاده می شود. باید اجازه دهیم که بارش افکار حداقل چند دور صورت گیرد. زیرا هر پاسخی از یک شرکت کننده – ممکن است دیگری را تحریک کند که ایده ای به ذهنش برسد. بارش افکار ممکن است بسیار تکنیکی صورت گیرد و مسیر خاصی را برای کنار هم نشاندن افراد مختلف طی کند تا همه در معرض این باریدن قرار گیرند و محرک های بیشتری برای ابزار پاسخ های تازه تر به وجود آید. بارش افکار ممکن است در طی 10 الی 20 دقیقه صورت گیرد. خلاصه نویسی ایده های مطرح شده نیاز به مهارت خاصی دارد. در بارش افکار – میزان واگرایی و همگرایی جمع نشان داده می شود. قوانین دارد: اصلا نقد نداریم. تمام نظرات نظرات خوبی هستند. وقتی کسی نظر می دهد، نفر دوم در پی پاسخ دادن بر نمی اید. فقط نظر خود را می دهد. 7- اجرای عملی روش های تسهیلگری
    این مطلب تا کنون 5 بار بازدید شده است.
    منبع
    برچسب ها : گروه ,تکنیک ,استفاده ,تسهیلگر ,افراد ,شیوه ,بارش افکار ,مصارف شیوه ,شرکت کنندگان ,تسهيلگر بايد ,شبیه سازی ,موضوع اتفاق پدیده ,مهارت برقراري ارتباط ,
    تسهیلگر اجتماعی

تبلیغات


    محل نمایش تبلیغات شما

پربازدیدترین مطالب

آمار

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

آخرین کلمات جستجو شده